(",) C-me

No one would have believed how fast things can turn during an economic turbulence, nor would anyone have believed how defenceless and bewildered leaders of one country can prove to be when faced with difficult decisions.

In early 2008, storm clouds were piling up around the banking system worldwide. Economists, bankers and politicians were fully aware of the fact that things were about to change and that one possible outcome of that change could be a reconstruct system and thus, other people and groups in command.

Some individuals outside the “power circle” also realised that the system they for so many years had believed in, wasn’t sustainable.

Debt controlled banking system had come to an end. Bank-controlled politicians had become vulnerable and people’s unconditional faith in the market was diminishing.

—

The once admired Icelandic banking sector had grown tremendously since the privatisation of its two major banks, Landsbanki and Kaupthing, in the year 2002.  It’s aggregate size had outgrown the countries GDP by a factor of 10 and the wizards managing those remarkable banks were awarded and prized for their incalculable contribution to the Icelandic wealth. We, as a nation, had struck gold and finally we could take our hands out of the fish guts and spread our wealth by acquiring established companies throughout Europe.

We had yet again become the Vikings of the world. The only difference was that now we were admired for our intellect instead of being feared for our assaults and battery in the past. Our bankers were superior and our stubborn mentality combined with natural wonders of efficient decision-making and determination, would able us to buy our way to credit and admiration.

- Or, would it?

In October 2008, the Icelandic banking system collapsed like a house of cards. Subsequently the people realized that somebody had been pulling their leg.  Just a few days before the complete meltdown of the banks, their executives argued that their financial status was sound. The Prime Minister stated on live television that the situation was under control and that people had no reason to panic. Hours later he was speaking to the nation, begging God to bless Iceland. Within a week the three largest banks were bankrupt. The krona tumbled and its value was reduced by more than 50% over night.  Currency indexed mortgages tripled and inflation indexed mortgages soared due to wave of inflation caused by the complete devaluation of the krona.

The public was astounded. – What had happened? – How could this happen? – Why did this happen?

The government was at standstill. Government officials were running back and forth, but nothing happened. No imminent solution was in sight and the people lost their hope.

—

The aftermath of the downfall is a case study of why the result of our rebellion and actions is stagnation.

When people realized that the government wasn’t capable of taking on it’s responsibility by putting into action necessary measures, groups started to form and an organized rebellion came into being. Weekly protests were arranged outside the parliament, civic forum meetings took place and the public started to ask questions. When the authorities couldn’t answer, anger took control. Overwhelmed with disbelief and distrust, people gathered in their thousands in front of the parliament, banging their pots and pans, along with anything else they could find to make noise. Within few days the government gave up.  A successful rebellion took place and an election was called, half way into then current government’s term.

In their mind people had won. Hope started to flourish, grassroots movements started to take action, demands were carried out and finally the system took the cotton out of its ears and listened. – Or so the public thought.

Promises were being made, solutions plotted and measures taken to implement the demands of the people.

The opposition parties promised the abolishment of inflation indexed mortgages, to cut ties with the International Monetary Fund, and last but not least, to protect homes from creditors by building a “Wall of Shields” around peoples homes.

A Scandinavian welfare society was promised. People should be the starting point of all measures taken and the banks ought to stand over.

Once again we had struck gold. The financials tremors around the world were to be the starting point of a new form of society in Iceland. A sustainable and just society was to be born and built from the ruins created by the downfall. – Or so the public thought!

Things were about to change. Because of general anger, hopelessness and disbelief in current system the right-wing government, lead by the Independent party had been taken down. They were replaced by a government led by the Social democrats, co riders of the Independent party in previous government, and the Left green party, formerly known as the Communist party of Iceland. For the first time in the history of the Icelandic democracy there was a clean left wing government in power. The rebellion had been a success and the people got everything they asked for.

-Or did they?

Today, more than two years after the present government came to power, no promise given ahead of last elections has been fulfilled. In fact, the so called “left-wing” government is still bailing out failed banks with taxpayer money, the inflation has trapped house owners in over-mortgaged properties and every measure taken by the government has been in favour of the old financial system. The once hated IMF was now controlling the radically left winged financial minister. The state treasury deficit is growing, state debts are becoming uncontrollable and the government seems to be doing everything in it’s power to maintain the old, already collapsed, bank-driven hierarchy, according to IMF wishes.

Countless things have been done in an attempt to investigate what went wrong. A special parliamentary investigation commission wrote an investigative report in excess of three thousand pages, which contains details about potential wrongdoings within the administration. It also points out possible criminal acts by both public officials and high-level executives within the financial sector.

This ambitious work is now collecting dust under a cabinet chair and no administrative changes have been implemented as a result of this report.

A special prosecutor was assigned for the purpose of investigating potential financial wrongdoing. Three years after the total meltdown of the Icelandic banking system, two cases have been brought to court, four persons indicted and one convicted in district court.

The former Prime Minister, Geir H. Haarde, has, as the only member of the former government, been indicted by the Parliamentary High Court for his inaction in connection with or in the wake of the collapse of the Icelandic banks. Present Prime Minister, Johanna Sigurdardottir, was just as inactive as the Secretary of State for Social Security in previous government.

The writing of a new constitution was crowd-sourced and has now been handed over to the parliament for formal handling. Nothing has on the other hand been done to ensure that present government officials do follow the actual and current constitution.

In fact, hardly anything has changed. Regardless of the effort of thousands of people, regardless of peoples hopes raised by ambitious promises from desperate politicians, regardless of the apparent need for structural change in both the political and financial system.

Why is that?

In our humble opinion it is because of our own inability to organize our selves and our inability to work together as a team of people with the sole purpose of building and populating a just and sustainable society. It’s because we look at politics as a game of sports and we cheer our political favorites like a team of footballers, regardless of how well they are playing. The same people who banged their pots and shouted their heads blue in the purpose of removing an unfit government, are now perfectly happy since “their team” is now winning the game, even though “their team” is just as unfit and useless as the other team.

The few people standing up, risk being condemned if they criticise the wrong people or the wrong political party. And since most people are the wrong people in someones eyes, everyone is being condemned. We are therefore building a society saturated with hate and revenge. We are unvillingly fighting our selves and therefore making sure that the old bank-driven system will prevail. Just as it always has.

But. We may never give up. We have to believe in our rights and we have to believe that the society exist for the purpose of people, not the other way around. We must reform our approach and we must organize. People from all over the world have showed that change is imminent. Current holders of power are loosing their grip and we, the people must stay focused and united so that imminent changes will fall in our favour. We have a vision, and we have to stick to our vision.

Gudmundur Andri Skulason – Iceland Association of Debtors

Gunnar Sigurdsson – Open Civic Forum

Greinin birtist í septemberútgáfu spænska tímaritsins Atlántica XXII

The Civic Movement expresses its deep concern about the way European political leaders manipulate the condition of the Greek economy and the reason for its collapse.

It is our firm belief that the people of Greece are not to blame for the economic meltdown in the world, and even though, Greek banks are now on the brink of collapse, they should not be saved at any cost. Other and more important issues have to be addressed first.

The majority of the so-called Greek debts are private debts, debts of private banks operating in Greece. These privately owned banks owe other privately owned banks, mainly in Germany, France and the UK. Therefore, the Greek public should not be forced to underwrite these debts.

The world economy has been proven un-economic and furthermore, it has been proven disastrous for the common public.

This system of imbalance with its disastrous effects, has to come to a halt.

A society can easily function without that system but the system can  never function without a proper and sound society. And since the society is now being torn apart for the purpose of rebuilding an unsustainable financial system, it is inevitable that both will collapse.

The Civic Movement calls for action among the leaders of the world,  viable solutions must emerge, a sustainable and just society must prevail.

That is our „debt”, and that particular „debt” is the only „debt” we are willing to pay.

We owe it to our children to come!

G.Andri Skulason

Björn Þorri Viktorsson hrl. setti fram hugleiðingu um möguleika þeirra sem búa við yfirskuldsetningu og neikvæða eiginfjárstöðu. Niðurstöður lögmannsins eru sláandi og ljóst að hagkvæmasta leiðin fyrir yfirskuldsetta aðila er í langflestum tilfellum að fara í gjaldþrot, beinn í baki.

Samtök lánþega deila þessari skoðun með Birni Þorra og telja það til marks um gagnsleysi viljayfirlýsingar stjórnvalda og þeirra aðgerða sem þar eru boðaðar.

Við teljum að með þessum aðgerðum sé verið að setja efnahagskerfið í heild, í verulega áhættu til framtíðar vegna þess að í viljayfirlýsingunni sé aðeins verið að horfa til skamms tíma. Afleiðingarnar verði óhjákvæmilega tvöfalt hagkerfi með tilheyrandi skattaundanskotum og svartri vinnu. Jafnframt er ljóst að eignaverð mun gefa eftir, innheimtur skulda minnka og efnahagur bankanna þar með hrynja.

Björn Þorri segir meðal annars í grein sinni:

Þetta er einfaldlega „vondur díll“ sem í boði er, þó e.t.v. nokkur hópur muni reyna þetta (hann er þó óðum að minnka). Sérstaklega er þetta óviturlegt, þegar um skuldaaðlögun er að ræða og fyrir liggur að strax um áramótin lækkar fasteignamat húsnæðis í Reykjavík um að meðaltali ca 8-10%.

Og þá er von að við spyrjum. Hvað þá?

Gjaldþrot er fyrir marga að verða illskásti kosturinn í stöðunni, enda er kosturinn sá að með því öðlast fólk aftur fullt forræði á framtíðartekjum sínum. Aldrei er hægt að ganga í launatekjur fólks sem verður gjaldþrota, …

…Lífeyrisréttindi eru ekki aðfararhæf, hvorki inneignir í sameignarsjóðum né séreignarsjóðum. Slík réttindi glatast því ekki við gjaldþrot. Millitekju- og hátekjuhópar munu að öllum líkindum velja þennan kost eins og bæði Lilja [Mósesdóttir, Alþingismaður] og Hermann [Guðmundsson, forstjóri N1] hafa bent á, enda er miklu gáfulegra að byrja á núlli heldur en í stórum mínus og dæma sig um leið á hlaupahjól hamstursins um ókomna tíð.

Ennfremur segir Björn:

Fyrir þá sem eru með yfirveðsettar fasteignir, er staðan hvað verst að mínu viti. Þeir geta leitað í greiðsluaðlögun hjá Umboðsmanni skuldara (3-5 ára samningur) eða farið í skuldaaðlögun í bankanum sínum (3 ár) og samið um að greiða af því sem það mögulega getur í þennan árafjölda. Við lok tímans í greiðsluaðlöguninni, á viðkomandi möguleika á að fá niðurfelldar þær skuldir sem eru þá umfram 110% af markaðsverði eða fasteignamati eignarinnar, miðað er við hærri töluna. Þessi kostur er alls ekki góður, enda verður að telja það „óábyrga meðferð fjármuna“ eins og góður fyrrum bankamaður orðaði það svo skemmtilega, að greiða 10% yfirverð fyrir eignir.

Það sem einnig gleymist í umræðunni um þessi úrræði, er að hugsa aðeins til framtíðar og líta til þeirra þjóðhagslegu þátta sem áhrif hafa á stöðu okkar á næstu árum. Þar verðum við að huga að verðbólgu, eignaverði og þróun á höfuðstól skuldar á móti verðþróun húsnæðisins. Björn Þorri er starfandi hæstaréttarlögmaður og var jafnframt formaður félags fasteignasala til nokkurra ára og ætti hann því að þekkja þessi hugtök nokkuð vel. En um framtíðarstöðuna segir hann:

Ef við reiknum svo með því að á næsta ári lækki fasteignaverð um 10% (margir spá mun meiri lækkun, enda fjárfestingageta almennings nánast horfin), þá gæti dæmið litið þannig út: Eign í dag 30.000.000, gerður er samningur um sértæka skuldaaðlögun og þú tekur á þig 33.000.000 vtr. Lán. Um áramótin 2011/2012, verður lánið komið í 36.300.000 og eignin í 24.300.000 miðað við framangreindar forsendur. Þá er viðkomandi aftur með u.þ.b. 150% veðsetningu – eftir rétt rúmlega eitt ár !

Það er því ljóst að afleiðingar þess fyrir aðila sem eru yfirskuldsettir, eru mun mildari með því að velja gjaldþrotaleiðina en með því að taka þátt í hlaupahjóli bankanna.

En á móti hljóta menn að spyrja, hverjar séu afleiðingar þess fyrir fjármálakerfið.

Á hinn bóginn er þessi leið sú allra versta fyrir banka- og efnahagskerfið, enda mun þetta leiða til gríðarlegrar lækkunar á fasteignaverði, enda verður framboð stóraukið, á meðan eftirspurn nánast eyðileggst. Með því mun fasteignaverð óhjákvæmilega lækka gríðarlega, sem aftur leiðir til þess að fleiri og fleiri lenda í neikvæðri eiginfjárstöðu og sjá ekki tilgang í því að halda áfram að borga. Þannig gæti myndast spírall niður á við, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum og að öllum líkindum hruni bankakerfisins á ný. Þetta neita bankamenn og pólitíkusar skipulaga að horfast í augu við, jafn auglóst og þetta er.

Grein Björns Þorra er birt í heild sinni hér að neðan.

Ég var raunar á Útvarpi Sögu í morgun, að ræða einmitt þetta við Sigga Storm. Nú er búið að draga ákeðna línu í sandinn, stjórnvöld búinn að rogast með nánast tómann pappakassa sem átti að innihalda ný og raunhæf úrræði fyrir lánþega landsins. Í sjálfu sér er það ákveðinn áfangi, að búið sé að segja endanlega að menn neiti að viðurkenna vandann og grípa til úrræða sem orðið gætu grundvöllur að nýrri endurreisn. Lilja Mósesdóttir átti ágæta innkomu í málið á forsíðu Moggans sl. mánudag, þar sem hún lýsti því að hún ætti von á að stór hópur fólks tæki meðvitaða ákvörðun um að nýta gjaldþrot sem útgönguleið úr þessum forsendubresti sem við blasir. Það sama gerði Hermann Guðmundsson forstjóri N1 í útvarpsviðtali á Bylgjuni uppúr 8.00 í gærmorgun. Hann sagði að fyrir sér blöstu við 3 leiðir fyrir þá sem eru í neikvæðri eiginfjárstöðu, nr. 1 að halda áfram að borga og vinna fyrir vaxtamaskínu bankanna og kröfuhafanna (eins og hamstur á hlaupahjóli, jafnvel til áratuga eða fyrir lífstíð), nr. 2 að flytja úr landi og „losna“ þar með við skuldir sínar og nr. 3 að fara í gjaldþrot og „losna“ þannig við skuldir sínar. Síðan bætti Hermann því við, að hann hefði sjálfur ráðlagt nokkrum vinum sínum og kunningjum að fara í þrot og þeir væru „alsælir“ með þá niðurstöðu!

Ég get sagt sömu sögu, ég hef á liðnum 15 árum ráðlagt ca. 20-30 manns að fara í gjaldþrot, enda engin önnur úrræði í boði, sem vit var í. Allir þeir, hafa lýst því fyrir mér, að þeir sjái mest eftir því að hafa ekki gert það miklu fyrr, enda flestir búnir að vera að baslast áfram í afleitri stöðu um margra ára skeið, með stefnuvotta á dyrunum og endalausan gluggapóst og leiðindi, á meðan staðan bara versnaði.

Varðandi spurninguna, þá er það að segja að ekki er hægt að svara þessu með almennum hætti, enda er staða fólks mjög mismunandi. Einna helst hefur mér sýnst að það henti eignalausum lágtekjumönnum að fara í greiðsluaðlögun til 2ja ára, í þeim tilgangi að losna undan lausaskuldum (neysluskuldum í flestum tilfellum). Fyrir þá tekjuhærri, er þetta mun síðri kostur, enda er því miður regluverkið þannig, að fyrir marga er best að segja upp vinnunni sinni áður en það leitar í greiðsluaðlögun, enda verður viðkomandi að geta staðið undir allri þeirri greiðslugetu sem hann hefur í dag, út allan samningstímann – annars er nauðarsamningurinn fallinn og hann fær allt aftur í hausinn ef hann nær ekki að standa í skilum allan tímann. Í því felst gríðarleg áhætta, sérstaklega þegar atvinnuhorfur og launaþróun er með þeim hætti sem nú er.

Fyrir þá sem eru með yfirveðsettar fasteignir, er staðan hvað verst að mínu viti. Þeir geta leitað í greiðsluaðlögun hjá Umboðsmanni skuldara (3-5 ára samningur) eða farið í skuldaaðlögun í bankanum sínum (3 ár) og samið um að greiða af því sem það mögulega getur í þennan árafjölda. Við lok tímans í greiðsluaðlöguninni, á viðkomandi möguleika á að fá niðurfelldar þær skuldir sem eru þá umfram 110% af markaðsverði eða fasteignamati eignarinnar, miðað er við hærri töluna. Þessi kostur er alls ekki góður, enda verður að telja það „óábyrga meðferð fjármuna“ eins og góður fyrrum bankamaður orðaði það svo skemmtilega, að greiða 10% yfirverð fyrir eignir. Enginn heilvita maður býður 5,5 milljónir í bíl með ásett verð 5 milljónir! Eða fer með frúnni að kaupa sófasett sem kostar 300.000 og hangir og vælir í kaupmanninum með beiðni um að fá að greiða 330.000… Þetta er einfaldlega „vondur díll“ sem í boði er, þó e.t.v. nokkur hópur muni reyna þetta (hann er þó óðum að minnka). Sérstaklega er þetta óviturlegt, þegar um skuldaaðlögun er að ræða og fyrir liggur að strax um áramótin lækkar fasteignamat húsnæðis í Reykjavík um að meðaltali ca 8-10%. Þá liggur einnig fyrir, að fólki stendur til boða að fá verðtryggð lán (þessi 110%) sem líklega munu hækka um ca 10% á næsta ári sökum verðbólgu vegna skatta- og gjaldskrárhækkana. Ef við reiknum svo með því að á næsta ári lækki fasteignaverð um 10% (margir spá mun meiri lækkun, enda fjárfestingageta almennings nánast horfin), þá gæti dæmið litið þannig út: Eign í dag 30.000.000, gerður er samningur um sértæka skuldaaðlögun og þú tekur á þig 33.000.000 vtr. Lán. Um áramótin 2011/2012, verður lánið komið í 36.300.000 og eignin í 24.300.000 miðað við framangreindar forsendur. Þá er viðkomandi aftur með u.þ.b. 150% veðsetningu – eftir rétt rúmlega eitt ár!!! Talandi um að pissa í skóinn…

Gjaldþrot er fyrir marga að verða illskásti kosturinn í stöðunni, enda er kosturinn sá að með því öðlast fólk aftur fullt forræði á framtíðartekjum sínum. Aldrei er hægt að ganga í launatekjur fólks sem verður gjaldþrota, þ.e. þær tekjur sem það aflar eftir það tímamark sem beiðni um gjaldþrot berst héraðsdómi (frestdagur). Að vísu hefur hið opinbera sérstakar heimildir í þessu efni, en ekki aðrir kröfuhafar. Við gjaldþrot, heldur fólk heimili sínu (hóflegt „venjulegt“ innbú) og jafnvel ódýrum bíl (2-500.000 kr. bíll samsvarar virði flatskjás). Lífeyrisréttindi eru ekki aðfararhæf, hvorki inneignir í sameignarsjóðum né séreignarsjóðum. Slík réttindi glatast því ekki við gjaldþrot. Millitekju- og hátekjuhópar munu að öllum líkindum velja þennan kost eins og bæði Lilja og Hermann hafa bent á, enda er miklu gáfulegra að byrja á núlli heldur en í stórum mínus og dæma sig um leið á hlaupahjól hamstursins um ókomna tíð. Í sjálfu sér skiptir ekki öllu máli hvort fyrningarfrestur verður styttur eða ekki, þetta er samt illskárri kostur fyrir fólk með sæmilegt sjálfsmat og stolt. Auðvitað er það ekki skemmtiefni fyrir þá sem í þessari stöðu lenda, að verða aldrei endanlega laus við skuldirnar, þ.e. ef kröfuhafar vilja halda þeim við inn í framtíðina. Mennn verða einfaldlega að bregðast við því með því að fela (skrá á aðra) eignir sínar og e.t.v. fela tekjur sínar (þegar ríkið á í hlut) með svartri vinnu. Þetta vita allir sem eitthvað þekkja til þessara mála. Á hinn bóginn er þessi leið sú allra versta fyrir banka- og efnahagskerfið, enda mun þetta leiða til gríðarlegrar lækkunar á fasteignaverði, enda verður framboð stóraukið, á meðan eftirspurn nánast eyðileggst. Með því mun fasteignaverð óhjákvæmilega lækka gríðarlega, sem aftur leiðir til þess að fleiri og fleiri lenda í neikvæðri eiginfjárstöðu og sjá ekki tilgang í því að halda áfram að borga. Þannig gæti myndast spírall niður á við, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum og að öllum líkindum hruni bankakerfisins á ný. Þetta neita bankamenn og pólitíkusar skipulaga að horfast í augu við, jafn auglóst og þetta er.

Stytting á fyrningarfresti krafna við gjaldþrot er mjög skynsamlegur kostur við þær aðstæður sem nú blasa við, ekki aðeins í þágu þeirra sem verða munu gjaldþrota, heldur og ekki síður í þágu efnahags- og fjármálakerfisins. Við getum ekki rekið hér hagkerfi með 30-40% landsmanna sem „efnahagslega útlaga“ – slíkt kerfi er handónýtt. Skattkerfið er einnig í stórhættu, nema að fólki verði gefinn kostur á að koma að nýju inn í efnahagskerfið, hætti að þurfa að fela tekjur sínar, eignir og fjárfestingar. Ef úrræðin eru ekki betri og sanngjarnari en það sem við blasir nú á endastöð úrræðanna, þá er þetta raunhæft og nauðsynlegt skref, samfélaginu öllu til hagsbóta til framtíðar litið.

Af hverju í veröldinni komu menn ekki fram með djarfa leið, sem gæfi fólki kost á að halda áfram með 80—85% veðsetningarhlutfall á eignum sínum? Þá hefðu bankamennirnir staðið undir þeirri skyldu sinni að „hámarka verðmæti lánasafna bankanna“ til lengri tíma litið. Sú leið sem menn hafa valið í þessum efnum, mun líklegast að lokum ganga að banka- og lífeyrissjóðakerfinu dauðu – því miður!

Staðan á Íslandi er í stuttu máli svona, gróft séð:

A) Skv. opinberum tölum, eru 40% heimila (sem nýta eigið húsnæði) tæknilega gjaldþrota, þ.e. í neikvæðri eiginfjárstöðu. Þetta þýðir um 45.000 heimili, séu bæði hjónin í ábyrgðum, eru það um 90.000 manns.

B) 7000 smærri og meðalstór fyrirtæki eru tæknilega gjaldþrota og hafa verið í öndunarvélum banknanna í meira en 2 ár. Nú á loks að huga að þeim. Ef við gerum ráð fyrir að hvert þeirra sé með að meðaltali 7 manns í vinnu, eru þetta 49.000 störf.

C) Stórfyrirtækin hafa verið í „skuldahreinsun“ í 2 ár. Skv. nýjum upplýsingum, er meira en helmingur þeirra samt í neikvæðri eiginfjárstöðu og rekinn með tapi! Semsagt endurreist „helskuldsett“ og munu ekki ná sér fyrir vind – því miður…

D) Orkufyrirtækin eru í gríðarlegum vandræðum, Orkuveita Rvk. hækkar gjaldskrár um 30% um áramót og það er bara byrjunin

E) Hafnir landsins eru komnar í greiðsluþrot

F) Sveitarfélögin eru flest í hræðilegri stöðu (þetta er eitt best varðveitta leyndarmálið í dag og fer ekki mjög hátt). Reykjanesbær, Hafnarfjörður, Kópavogur, Álftanes, Árborg og fjöldi annarra minni sveitarfélaga.

G) Greiðslufall sjálfs ríkissjóðs er langt í frá ólíklegt, a.m.k. ef menn halda áfram að bóka tekjur og kröfur sem aldrei munu innheimtast og efnahagskerfið nær sér ekki á strik strax. Ekkert hefur tekist að skera niður útgjöld og ríkisstarfsmönnum fjölgar stöðugt…

Allir þeir aðilar sem taldir eru upp í liðum B-G, veðja á sama hestinn til að draga sig upp úr því fúafeni skulda sem við blasir; Jón og Gunnu! Venjulegt fólk í landinu. Með skattahækkunum, gjaldsrkrárhækkunum og hækkun á álagningu í allri þeirri mynd sem hægt er að hugsa sér. Við sjáum t.a.m. hækkanir olíufélaganna á liðnum dögum – hækkun á álagningu til að standa undir þeim heljarskuldum sem við blasa!

Þessi áætlun mun aldrei ganga upp að óbreyttu, enda blasir nú þegar við 30-40% hækkun á framfærslukostnaði frá Hruni. Flestir hafa þurft að takast á við tekjumissi í einhverri mynd, ef ekki atvinnuleysi, þá launalækkanir. Allar þessar hækkanir fara út í verðlagið og hækka verðtryggð lán heimilanna og greiðslubyrði af þeim. Með því minnkar eignarhluti fólks í húsnæðinu sínu. Þetta er svikamylla endalausra hækkana og eignaupptöku. Við allt þetta bætist svo, að þessi sama Jón og Gunna eiga að halda uppi fasteignaverði í landinu, en fasteignaverð er einn stærsti áhættuþáttur lánveitenda, enda eru fasteignaveð sá grunnur trygginga fyrir útlánum sem mestu varðar þegar upp er staðið. Fjárfestingargeta almennings er endanlega að engu orðin, með þessari áætlun um endurreisn skulda. Lækkun fasteignaverðs ein og sér mun valda gríðarlegu tjóni í fjármálaheiminum, enda rýrna gæði útlánasafnanna um leið og fasteignaverð lækkar/hrynur. Og þá falla bankarnir e.t.v. að nýju…

Við skulum gera okkur grein fyrir því að við erum svo sem ekkert að finna upp hjólið í þessum efnum, í Asíukreppunni fóru margir bankar tvisvar á hliðina og sumir þrisvar, áður en jafnvægi komst á í skuldum lánþeganna. Þetta er allt þekkt úr sögubókunum, þ.e. að kröfuhafar eiga erfitt með að horfast í augu við útlánatöp sín og berjast eins og ljón við að halda þeim í bókum sínum – því miður sjálfum sér til stórtjóns þegar upp er staðið. Skuld sem ekki er hægt að borga – verður ekki borguð. Flóknara er þetta ekki.

Björn Þorri Viktorsson.

Samtök fjármálafyrirtækja segja í fréttatilkynningu að ólögmæt auðgun fjármálafyrirtækja af ólöglegri gengistryggingu hefði numið að lágmarki 52 milljörðum ef ekki hefði verið gripið inn í af lánþegum landsins. Það má því gera ráð fyrir að heildarávinningur fjármálafyrirtækja hefðir verið umtalsvert hærri ef ekki hefði komið til inngripa stjórnvalda þeim til aðstoðar með afturvirkri álagningu vaxta sem voru allt að 1000 % hærri en samið var um í upphafi viðskiptasambands.

Samtök lánþega vilja þó benda Samtökum fjármálafyrirtækja á, að telji SFF nauðsynlegt að færa þennan ætlaða ávinning á afskriftareikning, þá sé rétt að hækka þessa tölu umtalsvert því ekki er í þessum útreikningum gert ráð fyrir eftirfarandi:

• Lán sem veitt voru í erlendri mynt, en gengistryggð í íslenskri krónu skulu bókfærð með þeim hætti að íslensk krónutala stendur í stað þó erlendur höfuðstóll taki breytingum vegna gengissveiflna.

a.     Undir þennan flokk falla að minnsta kosti:

i.     Erlend lán Landsbanka Íslands

ii.     Erlend lán Arion banka

iii.     Erlend lán Frjálsa fjárfestingabankans

iv.     Erlend lán margra Sparisjóða

v.     Fjármögnunarleigusamningar Lýsingar

b.     Það má því gera ráð fyrir að ofangreind lán séu ennþá ofmetin í bókum fjármálafyrirtækja um sem nemur þeirri gengisbreytingu sem orðið hefur á hinum undirliggjandi myntum gagnvart íslensku krónunni.

• Lán sem veitt voru undir heitinu fjármögnunar- og eignaleigusamningar til bæði einstaklinga og rekstraraðila.

a.     Undir þennan flokk falla að minnsta kosti:

i.     Fjármögnunar- og eignaleigusamningar SP-fjármögnunar

ii.     Fjármögnunra- og eignaleigusamningar AVANT

iii.     Fjármögnunar- og eignaleigusamningar Íslandsbanka

iv.     Eignaleigusamningar Lýsingar

b.     Líkt og í 1. tölulið má gera ráð fyrir að ofangreind lán séu ennþá ofmetin í bókum fjármálafyrirtækja um sem nemur þeirri gengisbreytingu sem orðið hefur á hinum undirliggjandi myntum gagnvart íslensku krónunni.

• Til viðbótar þessu er líklega ekki gert ráð fyrir þeim fjárhæðum sem Lýsing hf. hefur með ólögmætum hætti innheimt af lánþegum í formi verðtryggingar á þeim samningum sem teljast bæði gengistryggðir og í íslenskum krónum. En þar má gera ráð fyrir að lán séu ofmetin um sem nemur þeim verðbótum sem lánþegar hafa með ólögmætum hætti verði krafðir um á liðnum samningstíma.
• Að lokum er rétt að SFF geri grein fyrir hugsanlegum bótakröfum lánþega vegna innheimtu á ólögmætum samningum gegn betri vitund fjármálafyrirtækjanna sem og þeim vöxtum sem fjármálafyrirtækjum ber að greiða lánþegum á ofgreiddar fjárhæðir.

Það má því gera ráð fyrir að sú tala sem SFF setja fram í framangreindri fréttatilkynningu sé verulega vanmetin. Samtök lánþega ætla ekki að elta ólar við það þó SFF telji þessar fjárhæðir til afskrifta, enda er mest um vert að fjármálafyrirtækin sjái villu síns vegar og hefjist handa við að leiðrétta þau vinnubrögð sem þau hafa ástundað gegn viðskiptavinum sínum. Samtök lánþega telja þó rétt að benda SFF á þau frávik sem hér að ofan eru rakin, enda má ljóst vera að mörg þau fyrirtæki sem starfa undir hatti SFF þoli ekki það högg sem kann að fylgja því að stunda eðlilega viðskiptahætti.

Þetta er góð samantekt hjá Baldri McQueen og ástæða til að doka aðeins við og greina af hverju þessi skuldasöfnun átti sér stað.

Erum við óreiðufólk upp til hópa? Eða getur hugsast að meginþorri lánþega séu ábyrgir aðilar sem fóru varlega og byggðu ákvarðanir sínar um skuldsetningu á rökrænni niðurstöðu fyrirliggjandi gagna?

Margir voru að taka lán umfram greiðslugetu. Því verður ekki neitað né því að þeir aðilar munu aldrei endurgreiða sín lán hvort sem höfuðstóll lána verður leiðréttur eða ekki. Á því verða bankar líka að bera ábyrgð en ekki bara ábyrgir lánþegar þó þeir hugsanlega ráði við það.

=>Ergo, leiðrétting af hálfu lífeyrissjóða og fjármálastofnana er réttlætismál þar sem ekki er líðandi að einn aðgreindur hópur beri þá skattlagningu sem nauðsynleg er til að halda lífi í fánýtu fjármálakerfinu.

Síðan eru þeir sem áttu eignir, settu sinn sparnað í umsjá banka, já eða það sem verra er, fjárfestu í steypu eins og lenska er á Íslandi. Hugmyndin hjá þessum aðilum var að selja steypuna til að eiga fyrir elliárunum, því reynslan hefur sýnt eldri borgurum þessa lands að á íslenska krónu er ekki að treysta.

Þetta fólk átti oft á bilinu 30 – 70 % í eignum sínum, en var með rest að láni. Margir voru enda hvattir af bönkum til að geyma fjármuni í tryggum hirslum bankans í hluta- og peningabréfasjóðum, en taka þess í stað hagstætt lán til íbúðakaupa, og láta þannig fjármagnið VINNA fyrir sig. Og margir létu glepjast. Ekki af græðgi, heldur af því að það hefur verið innprentað í okkur almúgann, að treysta bönkum og bankamönnum.

Hrunið orsakaði síðan fyrirséð verðbólguskot sem hækkaði húsnæðislánin um 30% – 130% á sama tíma og verðmæti húsnæðis lækkaði um góð 30% og lausafé í öruggri ávöxtun bankanna hvarf.

Stjórnvöld brugðust við með því að hlaupa undir bagga með 3% þjóðarinnar.

En hinir. Þessir ellilífeyrisþegar og þessar manneskjur eru fólkið sem nú situr uppi með svarta-pétur.  Þetta er fólkið sem fór varlega og þetta er fólkið sem fær ENGA leiðréttingu.

=>Ergo, leiðrétting er gerð með hagsmuni ellilífeyrisþega í huga þar sem hugsanleg lágmarksskerðing vegna leiðréttingar nær aldrei að éta upp jákvæð áhrif lægri greiðslubyrði lánþega sem þiggja lífeyri.

En í stað þess að huga að heildaráhrifum leiðréttingar, þá stýra menn umræðunni í ómálefnanleg hjólför öfundar og afbrýði og láta þannig almenning slást um ekkert meðan stýrimenn hrunsins skipta með sér öllu.

Það gera lífeyrissjóðir landsins með hundruð milljarða afskriftum vegna veðmála sem stjórnendur þeirra í vanhæfi sínu bókuðu á framtíðarvæntingar skýjaborganna. Og til að breiða yfir þau mistök og fleiri, þá berjast þeir með öllum ráðum gegn því að fyrirtækin sem peningarnir runnu í, fari í gjaldþrot. Enda kæmust almennir borgarar þá í bækurnar, og það má ekki.

Ég endurtek því:

Það er skýr krafa þeirra sem eiga peninginn (okkar) að finni þeir sem höndla með peninginn (lífeyrissjóðirnir) ekki leið til að leiðrétta húsnæðislán þeirra sem nú greiða peninginn, (við) þá víki þeir allir sem einn aðilarnir sem þiggja himinhá laun (stjórnendur lífeyrissjóðanna) fyrir að tapa peningnum.

Það er ekki bara grátlegt, heldur einnig hálf galið þegar svokallaðir málsmetandi hagfræðingar setja hvað eftir annað fram í fjölmiðlum illa ígrundaðar greiningar á hag þjóðar sinnar og þeim aðgerðum sem leitt geta þessa þjóð úr ógöngum.

Það er galið vegna þess að svo virðist sem þessar greiningar séu settar fram í pólitískum tilgangi frekar en að þær séu byggðar á einhverjum vísindalegum niðurstöðum víðtækra rannsókna.

Þórólfur Mattíasson er sleggjudómari en ekki vísindamaður svo sem ljóst má vera á yfirlýsingum hans undanfarið.

Tökum sem dæmi nýleg ummæli Þórólfs um tillögur Hagsmunasamtaka heimilanna varðandi leiðréttingu á húsnæðislánum almennings.

Þar fellur Þórólfur í gryfju alhæfinga án þess að þar komi fram nokkur rök máli hans til stuðnings.

Tökum dæmi:

1. Fullyrt er að með tillögum HH sé verið að færa gríðarlega fjármuni til aðila sem ekkert hafa við þá fjármuni að gera.
   1. Í fyrsta lagi þá hefur enginn bent á hverjir þessir aðilar eru, hve mikið þeir skulda og hve stór þeirra gjöf yrði.
   2. Í öðru lagi þá horfir prófessorinn algjörlega fram hjá því að hér sé um réttlætismál að ræða því stolið var af öllum óháð því hver skulda- eða eignastaða var fyrir forsendubrestinn.
   3. Í þriðja lagi þá er með tillögum HH verið að stöðva þann gríðarlega fjármagnsflutning sem nú er í gangi frá lánþegum til þeirra sem ekkert hafa við fjármunina að gera, þ.e. fjármagnseigenda.
2. Fullyrt er að með tillögum HH sé verið að aðstoða einn hóp umfram annan.
   1. Á bak við þessa fullyrðingu eru engin rök og verður því að skoða hana sem hentugleikaupphrópun manns sem er ósammála því sem verið er að gera.
   2. Engin greining liggur á bak við þessa fulyrðingu og engar tölur hafa verið settar fram um að verulegir fjármunir fari í að leiðrétta lán þeirra sem hafa efni á að greiða þau lán óleiðrétt.
   3. Engin rök falla til þess að leggja eigi sérstakan skatt á þá sem hugsanlega hafa efni á að greiða rangt út reiknuð lán.
3. Fullyrt er að þeir fjármunir sem af kröfuhöfum varða ekki ranglega innheimtir vegna leiðréttingar, muni falla á ríkissjóð og lífeyrisþega.
   1. Ekkert er fram komið enn sem styður þá fullyrðingu að þessar kröfur njóti ríkisábyrgðar
   2. Engin greining hefur verið unnin eða sett fram sem styður þá fullyrðingu að núverandi nafnverð útistandandi húsnæðisskulda fáist að fullu innheimt. Því er ljóst að skoðun Þórólfs á hugsanlegum kostnaði lífeyrisþega á ekki við nein rök að styðjast.
   3. Hvorki nokkur ástæða né réttlætanleg rök eru til sem hníga til þess að lánþegar einir eigi að bera tjón sem til er komið vegna rangra

Síðast en ekki síst, þá hefur verið bent á að um einungis 37 % lána sé í skilum og má af því draga þá skynsamlegu ályktun að meira en helmingur lánþega hafi ekki efni á að standa í skilum. Af því má síðan draga þá skynsamlegu ályktun að verði verðtryggð húsnæðislán leiðrétt um sem nemur forsendubresti efnahagshrunsins, þá aukist endurheimtur verulega og má jafnvel álykta að heildarheimtur lánasafnsins aukist í krónum talið. En á því hefur ekki farið fram vísindaleg greining.

Það er því fullkomlega ljóst að prófessorinn skautar yfir allar venjur fræðasamfélagsins í hagsmunagæslu sinni og ekki að undra að illa hafi farið fyrir íslenskum fjárfestum ef menntun þeirra var grundvölluð á slíkum kenningum.

Hún er sorgleg, sjónin sem blasir við þegar rýnt er í svör stjórnenda lífeyrissjóðanna þegar spurðir um leiðréttingu ofreiknaðra lána heimilanna.

Mest notaða spilið í bunkanum er rifið upp, sveiflað föðurlega yfir hausamótum almúgans, skellt í borð um leið og sagt er dimmum rómi og ákveðnum;

- Peningur er tromp !

Svo er sogið upp í nefið með vandlætingarsvip og spurt;

- Viljið þið að við lækkum lífeyrir gamla fólksins ?

Og hvað á maður að segja? – Nei, auðvitað vil ég það ekki. – En af hverju spurðuð þið ekki að þessu þegar þið fjárfestuð í gjaldeyris-afleiðunum? Eða þegar þið dreifðuð áhættunni með því að fjárfesta bæði í Existu, SPRON OG Kaupþingi?

Þá bar ekki mikið á umhyggju fyrir eigendum fjárins sem þið voruð að spila með.

–

Málið er nefninlega, eins og með svo margt annað, að þetta er sáraeinfalt allt saman. Því þegar öllu er á botninn hvolft þá er leiðrétting á lánum heimilanna ekki orsök hugsanlegrar skerðingar á lífeyri gamla fólksins. Heldur er orsökina að finna í fullkomnu getu- og kunnáttuleysi stjórnenda lífeyrissjóðanna.

Það er því skýr krafa þeirra sem eiga peninginn að finni þeir sem höndla með peninginn ekki leið til að leiðrétta húsnæðislán þeirra sem nú greiða peninginn, þá víki þeir allir sem einn aðilarnir sem þiggja himinhá laun fyrir að tapa peningnum.

Og ástæðan er einföld.

Það er nefninlega peningurinn OKKAR sem er tromp.

Það hefur reyndar ekki farið mikið fyrir því, og í raun ekkert verið um það fjallað. En það er þó býsna merkilegt.

Sérstaklega þegar litið er til þess að þjóðfélagið hrópar á raunhæfar lausnir leiddar af fólki sem sýnt hefur í verki að mjór er mikils vísir.

Og það sem meira er.

Millistéttin yfirtók vel fjármagnað stjórnmálaafl.

Og af hverju segi ég vel fjármagnað?

Jú, við sem höfum staðið í barning við vindmillur stjórnsýslunnar vitum að án fjármagns er lítið hægt. Og þar sem til var stjórnmálaafl með tilbúna og heilbrigða stefnu, góðan ásetning, traust bakland og  trygga fjármögnun fram til næstu kosninga, þá var ekkert vit í öðru en að athuga hvort baklandið styddi hugmyndir um breyttar áherslur. Og baklandið svaraði.

Talsmaður Samtaka lánþega, stofnendur Samstöðuhóps gegn fjármögnunarfyrirtækjum ásamt nokkrum einstaklingum sem láta sig hagsmuni heimilanna varða tóku sig því saman og buðu sig fram til setu í stjórn Borgarahreyfingarinnar.

Markmið okkar með þessu var að ná þeim markmiðum sem fram eru sett hér:->

Og nú kunna margir að spyrja sig með hissið í andköfinni, Borgarahreyfingin?

-Já, og ástæðan er einföld. Og ég vil biðja ykkur að lesa lengra áður en þið slengið fram sleggjudómnum.

Innan Borgarahreyfingarinnar er mikil þekking og fólk sem þar hefur starfað sem veit hvað það er að stofna stjórnmálaflokk.

Innan Borgarahreyfingarinnar er einnig fjármagn sem hreyfingin nýtur í krafti þess fylgis sem framboðið fékk í síðustu kosningum.

Og síðast og ekki síst, talandi um kosningar, þá hefur Borgarahreyfingin farið í gegn um kosningar og hefur þar lært af þeim fjölmörgu mistökum sem óhjákvæmilegt er að nýtt framboð reki sig á í hita leiksins.

Borgarahreyfingin hefur því verið endurvakin sem stjórnmálaafl sem vinna skal að raunhæfum lausnum til hagsbóta fyrir almenning og heimili landsins.

Borgarahreyfingin er trú þeim gildum og þeirri stefnu sem höfð var að leiðarljósi í upphafi. Þannig telur Borgarahreyfingin að hægt sé að standa við þau loforð sem gefin voru þeim 14 þúsund kjósendum sem gáfu XO atkvæði sitt í síðast liðnum kosningum.

Til að vinna að þeim umbótum sem koma þarf á í íslensku samfélagi vill Borgarahreyfingin stuðla að upplýstri umræðu og þannig skoða málefni með tilliti til innihalds í stað umbúða.

Borgarahreyfingin er reiðubúin að vinna með hverjum þeim sem fram kemur með málefni og lausnir sem eru til þess líkleg bæta hag almennings í landinu og þannig byggja upp stöndugra efnahagslíf.

Borgarahreyfingin lítur til framtíðar, vinnur að lausnum og telur að íslensk þjóð hafi ekki efni á að horfa lengur til baka.

Við vitum að hér voru gerð mistök, við vitum hverjir gerðu þau mistök og við vitum að tvö ár eru of langur tími til að standa í sömu sporum.

Borgarahreyfingin gerði mistök með því að horfa um of til fortíðar og leita að sök. Borgarahreyfingin getur dregið lærdóm af þeim mistökum og nýtt þann lærdóm til að horfa raunsærri augum til framtíðar og þannig stuðlað að því að við sem þjóð stöndum í öðrum og þægilegri sporum að næstu tveimur árum liðnum.

Borgarahreyfingin hefur dregið til sín fólk sem hefur sýnt í verki að leiðin að bættu þjóðfélagi er um farveg einfaldra lausna og framkvæmdar á þeim lausnum. Það er markmið og hlutverk nýrrar stjórnar Borgarahreyfingarinnar að virkja kraftinn sem í þessu fólki býr og að byggja upp traustan vettvang fyrir alla þá sem vilja vinna að bættum hag landsmanna.

Undirstaða trausts efnahags eru traust heimili. Undirstaða traustra heimila eru áhyggjulausir og ánægðir einstaklingar.

Sé þetta fyrir hendi, þá og aðeins þá er hægt að byggja upp þjóðfélag sem við viljum hvetja börnin okkar til að búa í.

Samtök lánþega líta ekki á sig sem pólitísk samtök þó þetta skref sé stigið, heldur líta samtökin á sig sem málsvara almennings. Rödd hinnar þöglu millistéttar. Og með stuðningi og samvinnu við Borgarahreyfinguna þá teljum við að sú rödd geti orðið að afli sem ekki verður litið fram hjá.

Oft var þörf, en nú er nauðsyn.

Í krafti fjöldans getum við allt.